I- GENEL DURUM:
Alt Kıta’da İngiliz hakimiyetinin sona ermesi ile birlikte Müslüman nüfusun ayrı bir ülkesi olması düşüncesi ile 1947 yılında Hindistan’ın bölünmesi sonucu Muhammed Ali Cinnah önderliğinde Doğu ve Batı Pakistan kurulmuştur. Ayrılma süreci sancılı olmuş ve iki taraftan 1 milyona yakın insan hayatını kaybetmiştir. Hindistan ve Pakistan ayrılma sonrası 1965 ve 1971 yıllarında savaşmışlardır. 1971 Savaşı sonrası Doğu Pakistan ayrılarak Bengaldeş ismini almıştır. Halen 1947 yılında İngiliz yargıçlardan oluşan bir komisyonun belirlediği Redcliffe Hattı çerçevesinde Keşmir bölgesine ilişkin ortaya çıkan anlaşmazlık sürmektedir. İki ülke ayrıca karşılıklı olarak nükleer silah programları yürütmektedirler.

II- ÜLKE GENEL KOŞULLARI :

A- Coğrafi durumu: Pakistan, Asya kıtasının 23 ve 37 derece Kuzey enlemleri ile 61 ve 76 derece Doğu boylamları arasında yer almaktadır. Pakistan'ın kuzeydoğusunda Çin Halk Cumhuriyeti, batısında Afganistan ve İran, kuzeybatısında Afganistan, doğusunda Hindistan ile sınırları mevcuttur. Güneyinde ise Umman Denizi bulunmaktadır. Ülke yüzölçümü 803,940 km2’dir.

Pakistan, 4 eyalet, 2 federal bölge ve federal başkentin oluşturduğu federal yapıda bir ülkedir. Eyalet ve bölgeler :
- Pencap Eyaleti ( Başkent Lahor)
- Sind Eyaleti ( Başkent Karaçi)
- Belucistan Eyaleti (Başkent Ketta)
- Kuzey Batı Sınır Eyaleti (North West Frontier Province- NWFP) (başkenti Peşaver)
- Federal Yönetime Tabi Kabileler Bölgesi (Federally Administrated Tribal Areas - FATA)
- Kuzey Bölgesi (Gilgit Agency)
- Federal Başkent Bölgesi İslamabad

Sınırlar: Afganistan: 2,430 km, Çin: 523 km, Hindistan: 2,912 km, İran:909 km Kıyı şeridi: 1,046 km

B- İklim:

Isı ortalaması : 25 derece, Yağış ortalaması : 270 mm., Nemlilik oranı : % 60

C- Nüfus:

a) Toplam nüfus : 147,663,429 (Temmuz 2003)

b) Nüfus dağılımı : 0-14 yaş: 39.9% (erkek 30,321,217; kadın 28,581,334)
15-64 yaş: 56% (erkek 42,254,996; kadın 40,392,092) 65 yaş üstü: 4.1% (erkek 2,984,391; kadın 3,129,399)

c) Nüfus artış hızı: %2.06 (2003)

d) Yabancı nüfus : 2.000.000 civarında Afgan mülteci bulunmaktadır. Diğer yabancıların oranı kayda değer miktarda değildir.

e) Yaklaşık Nüfus Dağılımı :
Pencap : 79.000.000
Sind : 34.000.000
NWFP : 20.000.000
Belucistan : 7.000.000
Federal Kabileler : 4.000.000
Federal Başkent : 820.000
Okur Yazar Oranı : % 42 (Erkek %55.3, Kadın: %29, 2000 verileri)
Nüfus Yoğunluğu :166 kişi/km2

D- Dil :

a) Resmi dil : İngilizce, Ulusal dil: Urduca

b) Konuşulan diğer diller : Pencabi (%48), Sindi (%12), Peştu (%8), Beluç (%3), Seraiki (Pencabi lehçesi-%10)

E- Din :

a) Nüfusun dinlere göre dağılımı : İslam : %97 (Sünni %77- Şii %20), Hıristiyan, Hindu Sih ve Budistler : %3

b) Din kurumları : Din İşleri ve Azınlıklar Bakanlığı, Şeriat Yüksek Mahkemesi, ayrıca diğer resmi ve özel din kurum ve kuruluşları (medreseler gibi) mevcuttur.

F- Ülkenin yönetim şekli :

Federal Parlamenter Demokrasi

G- Ülkenin kısa tarihçesi :

Pakistan, Muhammed Ali Cinnah 'ın liderliğinde Hindistan Müslümanlarının, Hindulardan ayrı olarak İslam dini esaslarına dayalı bağımsız bir ülkede yaşama istekleri doğrultusunda İngiliz yönetimince hazırlanan "Bölünme Planı" çerçevesinde Müslümanların çoğunlukta bulunduğu Hint eyaletlerinin bölünmesi veya ayrılması ile 14 Ağustos 1947 tarihinde kurulmuş ve Muhammed Ali Cinnah ülkenin ilk Genel Valiliğine seçilmiştir. 1971 yılında Doğu Pakistan ayrılarak Bengaldeş kurulmuştur. Aynı yıl Hindistan'la mağlubiyetle sonuçlanan üçüncü savaş gerçekleştirilmiştir. Hindistan'la Keşmir üzerine çıkan ilk iki savaş 1948 ve 1965 yıllarında olmuşturç

 

1973 yılında halen yürürlükte olan ve parlamenter demokratik rejim çerçevesinde yürütme yetkilerinin Başbakana ve Hükümete verilmesini öngören Anayasa kabul edilmiştir. Aynı yıl Zülfikar Ali Butto Başbakanlığa seçilmiştir.

 

Butto Hükümeti 1977 yılında General Ziya-ul Hak tarafından düzenlenen askeri darbe ile görevden uzaklaştırılmış ve Pakistan 1978-1988 yılları arasında askeri idare ile yönetilmiştir. Butto idam olunmuştur. 1985 yılında Anayasaya getirilen değişiklik ile Cumhurbaşkanına Meclisi, dolayısıyla Hükümeti feshetme yetkisini veren 8. Tadilat Yasası yürürlüğe konulmuş, bu suretle demokrasiye dönüşün altyapısı hazırlanmıştır.

 

1993 yılında yapılan genel seçimlerin sonucunda Benazir Butto iktidara gelmiştir. Ancak Cumhurbaşkanı Gulam İshak Han 8. Tadilat Yasası ile Anayasanın kendisine verdiği yetkiyi Ağustos 1990'da kullanarak Meclisi feshetmiş ve Başbakan Benazir Butto Hükümetini görevden uzaklaştırmıştır. Ekim 1990'da yapılan genel seçimler ile merkez sağ eğilimli bir koalisyon hükümeti iktidara gelmiş ve Navaz Şerif Başbakanlığa getirilmiştir.

 

1993 yılı Nisan ayında Cumhurbaşkanı aynı yetkiyi bu kez yeniden kullanarak Başbakan Navaz Şerif ve Hükümetini iktidardan uzaklaştırmıştır. Başbakan Moin Kureyşi'nin yönetiminde kurulan geçici hükümet dört ay kadar görev yaptıktan sonra, Ekim 1993'te düzenlenen genel seçimlerin sonucunda Pakistan Halk Partisi (PPP) yeniden iktidarı kazanmış ve Benazir Butto Başbakanlığa seçilmiştir. Bu arada Cumhurbaşkanlığı görevinden ayrılan Gulam İshak Han'ın yerine de Faruk Ahmed Han Legari 13 Kasım 1993 tarihinde Cumhurbaşkanlığına seçilmiştir.

 

Kasım 1996'da Cumhurbaşkanı Legari yolsuzluklar ve ekonomik sıkıntılar nedeniyle Butto'yu görevden azletmiştir. Şubat 1997'de yapılan seçimlerde Navaz Şerif'in partisi PML ezici bir çoğunlukla iktidara gelmiştir. Şerif iktidara gelir gelmez Cumhurbaşkanına Parlamentoyu feshetme yetkisi veren Anayasa maddesini kaldırmıştır. Ardından iktidar ile yargı arasında çıkan çekişmede, yargının yanında yer alan Cumhurbaşkanı Legari Yüksek Mahkeme Başkanının istifasının ardından Aralık 1997'de görevden ayrılmıştır. Navaz Şerif'in adayı Refik Tarar Cumhurbaşkanı olmuştur. Cumhurbaşkanının ülke idaresindeki rolü tamamen sembolik hale gelmiştir.

 

Mayıs 1998'de Hindistan'ın ardından gerçekleştirilen denemelerle Pakistan nükleer güç haline gelmiştir.

1999 yılında ülkede baş gösteren siyasi kriz sonucunda, Genelkurmay Başkanı Pervez Müşerref askeri yönetim ilan ederek, Parlamento ve Senato’yu feshetmiştir.

 

10 Ekim 2002 tarihinde yapılan genel seçimlerden Pakistan Müslüman Ligi - Kaydi Azam (PML-Q) partisi birinci parti olarak çıkarak, Zaferullah Cemali başkanlığında bir koalisyon hükümeti kurmuştur. Pakistan Federal Parlamentosunun oluşumu, 24 ve 27 Şubat 2003 tarihlerinde gerçekleştirilen iki turlu Senato seçimlerden sonra tamamlanmıştır. Teknokratlar ve bayan adaylar için ayrılmış üyelikleri de kapsayan seçimlerden, iktidarın büyük ortağı PML-Q partisi, 100 sandalyelik Senatoda 35 üyelik kazanarak Parlamentodaki ağırlığını koruyacak bir çoğunluk elde etmiştir.

Pakistan Seçim Komitesi tarafından, iktidardaki PML(Q) Partisinin, PML-Zia, PML-Jinnah, PML-Junejo, PML-Functional ve Sind Demokratik İttifakı adlı beş fraksiyon/partiyle birleşerek Pakistan Müslüman Ligi (PML) adını aldığı açıklanmıştır.

Başbakan Cemali’nin istifası sonucunda Pakistan Müslüman Ligi Partisi (PML) Başkanı Çavduri Şucaat Hüseyin 29 Haziran 2004 tarihinde Federal Meclis’te yapılan oylamayla Başbakan seçilmiştir. Başbakan Hüseyin, Başbakanlık görevini geçici olarak üstlendiğini, sağlık sorunları nedeniyle uzun süre bu görevi sürdüremeyeceğini açıklamıştır.

18 Ağustos 2004 tarihinde yapılan ara seçimlerde milletvekili seçilerek Federal Meclis’e giren Maliye Bakanı Şevket Aziz Başbakanlığa getirilmiş ve 28 Ağustos 2004 tarihinde yemin ederek göreve başlamıştır.

H- Ülkenin ekonomik durumu :

Para Birimi: Pakistan Rupisi (Ocak 2005, 1 ABD Doları = 59 Rupi)

a) GSMH : 61.88 milyar Dolar
b) Kişi başına milli gelir : 492 Dolar
c) GSMH Büyüme Hızı : % 8.4 (2003)
d) Yıllık enflasyon oranı : % 3.1 (2003 tüketici fiyatları)
e) İşsizlik oranı : % 8.27 (2003)
f) GSMH'nın sektörlere dağılımı - Sanayi: % 17.7 Tarım: % 24.1 Hizmet: % 50.9
g) Yıllık ihracat (ABD Doları) : 11.160 milyar Dolar (2003)
İhracat ortakları: ABD %24.8, BAE %6.5, İngiltere %6.2, Almanya: %5.9, Hong Kong %5.6
h) Yıllık ithalat (ABD Doları) : 12.220 milyar Dolar (2003)
İthalat ortakları: Suudi Arabistan %11.7, BAE %7.6, Kuveyt %7.3, ABD %6, Çin %5.6
i) Temel ihraç ürünleri : Pamuk, pamuk ipliği, pamuklu ve sentetik mensucat, hazır giyim ve diğer tekstil ürünleri, deri ve deri mamulleri, pirinç, balık ürünleri, halı ve kilim, spor malzemeleri.
j) Temel ithal malları : Makine, ham petrol ve mamulleri, kara taşıt vasıtaları, demir ve çelik, buğday, yemeklik yağ.
k) Türkiye’nin Pakistan’a ihracatı: 50.6 milyon Dolar (Ocak-Ekim 2004)
l) Türkiye’nin Pakistan’dan ithalatı: 78.2 milyon Dolar (Ocak-Ekim 2004)
m) Toplam ikili ticaret hacmi: 128.8 milyon Dolar (Ocak-Ekim 2004)

I- Ulaşım :

a)  a) Uluslararası seyahatte en çok tercih edilen yol : Havayolu
b) Türkiye'ye seyahat imkanları ve ortalama bilet ücretleri : THY'nin haftada karşılıklı iki kez Karaçi ile İstanbul arasında seferleri mevcuttur. Emirates Havayollarının da İslamabad-İstanbul uçuşları Dubai üzerinden haftada iki kez olmak üzere 1999 yılında başlamıştır. THY ile Karaçi-İstanbul-Ankara gidiş-dönüş: 850 ABD Doları’na yakındır.
c) Vize koşulları: (Türk vatandaşları ve diğer yabancılar açısından) Türk vatandaşları açısından, Türkiye ile Pakistan arasında mevcut Vize Muafiyet Anlaşması 1977 Ekim ayından itibaren Pakistan Hükümetinin talebiyle geçici ve karşılıklı olarak durdurulmuştur. Umuma mahsus pasaportlar Büyükelçilik/Konsolosluklardan temin edilebilen vizeye tabidir. Diplomatik ve resmi pasaport hamilleri vizeden muaftır.

Diğer yabancılar açısından, Pakistan'da yürürlükte olan vize rejimi ülkelere göre değişmektedir. Pakistan'ın vize muafiyeti anlaşması akdettiği bazı ülkeler şunlardır:

ÇHC, Çekoslovakya, Almanya, Norveç, İsveç, Danimarka, Finlandiya, Cezayir, Fas, İran, Nepal, Filipinler, Singapur, Güney Kore, Tunus. Anılan ülkeler vatandaşlarının resmi pasaport hamili (bazı ülkeler açısından ayrıca normal pasaport hamili) vatandaşları vize muafiyetinden yararlanmaktadır.

I- Gümrük uygulamaları :

a) Ülkeye sokulması yasak olan eşya : Silah, patlayıcı maddeler, içki, pornografik malzeme.
b) Ülkeye girişte aşı zorunluluğu : Bulunmamaktadır. Ancak hepatit, tifo, kolera aşıları ile sıtma hapı kullanılması tavsiye olunur.
c) Ev hayvanları için uygulanan aşı ve karantina koşulları : Ev hayvanları için aşı zorunludur. Pakistan'a gelişte hayvan için "export permit" belgesi gerekmektedir. Karantina uygulaması mevcuttur.

J- Sağlık koşulları :

Genel sağlık ve temizlik koşulları ve tavsiyeler :

a) Hastaneler : Belli başlı kentlerde uluslararası standartlarda özel hastaneler ile tıp tahsilini veya ihtisasını batı ülkelerinde tamamlamış doktorlar bulunmaktadır. Bu hastanelerdeki tedavi ve yatak ücretleri diğer yerel hastanelerdeki ücretlerin üzerindedir. Pakistan'da genelde sağlık ve tedavi koşulları yeterli düzeyde değildir. Bununla beraber, İslamabad ve Ravalpindi'de Batı standartlarında tedavi hizmetleri veren hastaneler mevcuttur. Kordiplomatik mensupları ve aile fertlerinin bu hastanelerde özel tedavi ve ilgi görmeleri için gerekli kolaylıklar sağlanmaktadır.

b) Gerekli aşı ve serumlar : TAB (Typhoid A ve B-Tifo) TT (Tetanoz aşısı) Hepatit-B Aşısı (Engirik çeşidi) Kolera Aşısı Menenjit Aşısı

c) Ülkede salgın veya yaygın hastalık durumu : Hijyen, çevre ve altyapı koşullarındaki yetersizlikler nedeniyle, salgın hastalık riski her zaman mevcuttur. Bunların belli başlısını Hepatit B, C ve D oluşturmaktadır.

d) İçme suyu temin koşulları: Normal şehir suyu şebekesinden sağlanan suyun kaynatılmadan kullanılmaması tavsiye edilmektedir. Sağlık açısından en güvenlikli olarak, ithal veya yerel olarak üretilen ve arıtılmış su ihtiva eden pet şişelerin kullanılması gereklidir. İthal şişe suyunu İslamabad'da temin etmek mümkündür.

e) İlaç temin koşulları, Belli başlı hastanelerin kendi ilaç depoları mevcut olduğu gibi, İslamabad'daki eczanelerden her türlü ilacın temini mümkün görülmektedir. İslamabad'da temin olunamayan ilaçlar Karaçi veya yurtdışından getirilebilmektedir.

K- Yiyecek, giyim ve temizlik malzemesi :

a) Yiyecek temin olanakları: Her türlü sebze, meyve, et ve et mamullerinin, süt ve süt mamullerinin temini mümkündür.

b) Alkollü içki temin olanakları : Kamuya açık mahallerde alkollü içi tüketimi yasaktır. Diplomatların Pakistan dışından veya dövizle alış veriş yapılabilen bazı özel mağazalar aracılığıyla alkollü içecek getirtebilmeleri mümkündür. Pakistan içinden veya dışından getirilen alkollü içkinin temini için Dışişleri Bakanlığının onayı gerekmektedir. Ayrıca kota uygulaması vardır.

c) Ülkeye getirilmesinde yarar görülen gıda ve temizlik maddelerine ilişkin olabilecek öneriler: İhtiyaç duyulabilecek tüm maddelerin yerel olarak temini mümkündür.

L- Sosyal yaşam :

a) Hafta tatil günleri : Pakistan'da 1997 yılına kadar Cuma günü olan hafta tatili artık Pazar günleri uygulanmaktadır. Büyükelçiliğimizde Cumartesi-Pazar günleri tatil yapılmakta, meslek ve idari memurları için Cumartesi günü nöbet uygulamasına gidilmektedir. Pakistan'da Cuma öğleden sonraları devlet dairelerinde görevli bulmak mümkün olmamaktadır.

b) Resmi tatil günleri :

23 Mart : Pakistan'ın kurtuluş yıldönümü (Pakistan Day)
14 Ağustos: Bağımsızlık günü (Independence Day)
9 Kasım : Şair-Düşünür Muhammed Allama Ikbal'in doğum günü
25 Aralık : Muhammed Ali Cinnah'ın doğum yıldönümü

c)  Dini bayramlar : Şeker ve Kurban Bayramları

d) Lokanta ve eğlence yerleri : İslamabad ve Ravalpindi'de belli başlı lüks otellerin restoranları ile bazı Çin restoranları tavsiye olunabilir. Eğlence yerleri mevcut değildir.

e) Tatil ve dinlenme olanakları, fiyatları : Mevcuttur. İslamabad dışındaki tatil yerlerindeki kalınabilir otel fiyatları 80 ila 100 Dolar arasında değişmektedir.

f) Gazete ve dergiler :

Urduca Basın:
Günlük: Daily Jang, Nawa-i-Waqt, Pakistan, Khabrain, Ausaf, Rosnama Express.
Haftalık: Akbar-e-Jehan, Family Magazine, Akbar-e-Khawateen.
Aylık: Urdu Digest, Qaumi Digest.

İngilizce Basın:
Günlük: Business Recorder, Daily Times, Dawn, Pakistan Observer, The Frontier Post, The Nation, The News, The Statesman.
Haftalık: The Friday Times, Weekly Independent, Orbit, MAG.
Aylık: Herald, Newsline, Southasia, The Voice.

g) Radyo ve televizyon yayınları :

Televizyon:

Resmi: Pakistan Televizyon Kurumu (PTV) PTV-1, PTV World ve STN (3. Kanal) adlı üç kanaldan yayın yapmaktadır. 12 Haziran 2003 tarihinde PTV-National adıyla dördüncü bir kanalın açılacağı duyurulmuştur.
Özel: GEO TV, ARY Digital, Prime TV, Indus News, City Channel.

Radyo:

Resmi: Radyo Pakistan (Pakistan Yayıncılık Kurumu-PBC) ve FM-101.
Özel: FM-100

- Yayın dilleri: Urduca ve İngilizce’nin yanı sıra yerel dillerde (Pencabi gibi) yayın yapılmaktadır.

- Uydu yayınlarını izleme olanakları: Uygun anten ve alıcılar sayesinde dünyanın hemen hemen bütün yayınları izlenebilmektedir. BBC ve CNN ile Hint TV kanalları en çok izlenen kanallardır. TRT’nin bütün kanallarının yanı sıra, ATV, Kanal D, Samanyolu TV ile dijital alıcıyla Star ve Kanal 6 izlenebilmektedir.

- Kablo Televizyon: 800’den fazla lisanslı kablo TV şebekesi aracılığıyla her tür televizyon yayınları izlenebilmektedir. Ayrıca, lisanssız olarak yayın yapan ve sayılarının binlerce olduğu öne sürülen kablo TV şebekeleri mevcuttur.

 

M- 2002 Genel Seçimlerine katılan Siyasi Partiler ve sembolleri:

(İngilizce fonetiğe uygun olarak):

Kaynak: Pakistan Seçim Komisyonu Internet sayfası (2004)

N- Günlük yaşam, yerel halkla ilişkiler, halkın Türklere bakış açısı ve benzeri konularda yararlı olabilecek bilgi ve öneriler :

Pakistan halkının Türkiye'ye beslediği sempati ve ortak dine mensup olma nedeniyle yerel halkla ilişkilerde karşılaşılan özel bir sorun bulunmamakta, tam tersine Pakistan’da Türk insanına karşı sıcak ve samimi bir yaklaşım bulunmaktadır.

İngilizce büyük kentlerde yaygın olarak konuşulmaktadır. Kırsal kesimde ise halk tarafından bölgesel diller kullanılmaktadır.

İslamabad ve Karaçi, Peşaver ve Lahor gibi büyük şehirlerde alışveriş imkanları şehir merkezindeki belli başlı mekanlar dışında kalite ve sağlık şartları açısından kısıtlıdır. Genellikle alışverişlerde yabancılara makulün çok üzerinde fiyat verilmekte olup pazarlık alışverişin geleneksel bir parçasıdır.

İstisnalar hariç büyük çoğunluğuyla erkek ve kadınlar her türlü ortamda geleneksel giysileri olan şalvar kamiz (diz altına kadar inen uzun elbise) giymekte, toplum genelinde Batılı anlamda bir giyim anlayışı bulunmamaktadır.

Özellikle yaz aylarında dışarıda tüketilecek yiyecek maddeleri konusunda seçici olunması, mümkün olduğu kadar açık içecek maddeleri ile salata gibi pişmemiş yiyeceklerden kaçınılması başta Hepatit C ve bağırsak enfeksiyonları olmak üzere çeşitli hastalıklardan korunmak için tavsiye edilmektedir.

Toplumun büyük kesimi dini vecibelere sıkı sıkıya bağlıdır. Cuma günleri cuma namazı nedeniyle öğleden sonra mesai yapılmamakta bunun yerine cumartesi günü öğleye kadar mesai yapılmaktadır. Ramazan ayında mesai öğlen saat 13:30’da bitirilmekte ve Ramazan süresince hayat adeta durmaktadır. Resmi makamlar tarafından iftar yemekleri yaygın olarak verilmekte ancak bunun dışında resepsiyon davet gibi sosyal faaliyetler tamamen dondurulmaktadır. Yabancı delegasyon ziyaretleri özellikle ramazan ayına planlanmamaktadır. Ramazan süresince iftar saatine kadar şehir içindeki bütün restoranlar kapalıdır ve topluma açık mekanlarda bir şey yenmesi ve içilmesi Pakistan vatandaşları için suç teşkil etmekte ve cezai yaptırım uygulanmaktadır. Yabancılar ise ikaz edilmekte ve hakarete varan tepkiler gösterilebilmektedir.